Dokładnie 86 lat temu, 5 marca 1940 roku, w Moskwie zapadła jedna z najbardziej haniebnych decyzji w historii XX wieku. Na Kremlu zatwierdzono masową egzekucję tysięcy polskich jeńców wojennych i więźniów politycznych, bez sądu i bez przedstawienia jakichkolwiek konkretnych zarzutów.
5 marca 1940 roku, w ściśle tajnym dokumencie Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) ZSRR, podpisano decyzję, która stała się podstawą zbrodni katyńskiej. Notatka, skierowana do Józefa Stalina przez ludowego komisarza Ławrientija Berię (nr 794/B), proponowała likwidację tysięcy Polaków przetrzymywanych w obozach dla jeńców wojennych w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz polskich więźniów przetrzymywanych przez NKWD na obszarze wschodnich województw Rzeczypospolitej oraz na zachodnich obwodach Ukrainy i Białorusi. Dokument oskarżał ich o bycie “zatwardziałymi wrogami władzy sowieckiej”, prowadzącymi kontrrewolucyjną działalność i antyradziecką agitację. przebywających w obozach.
Według dokumentu, w obozach NKWD przetrzymywano 14 736 osób, głównie Polaków (ponad 97%), w tym: 295 generałów, pułkowników i podpułkowników, 2080 majorów i kapitanów, 6049 poruczników, podporuczników i chorążych, 1030 oficerów policji, straży granicznej i żandarmerii, 5138 szeregowych policjantów, żandarmów, dozorców więziennych i agentów wywiadu, a także 144 urzędników, obszarników, księży i osadników wojskowych. W więzieniach znajdowało się dodatkowo 18 632 aresztowanych, w tym 1207 byłych oficerów, 5141 byłych policjantów, agentów wywiadu i żandarmów, 347 szpiegów i dywersantów, 465 byłych obszarników, fabrykantów i urzędników, 5345 członków kontrrewolucyjnych organizacji oraz 6127 zbiegów (z czego 10 685 Polaków).
Decyzja nakazywała rozpatrzenie spraw w trybie specjalnym, bez wzywania oskarżonych, przedstawiania zarzutów czy aktu oskarżenia, z zastosowaniem najwyższego wymiaru kary – rozstrzelania. Łącznie skazano na śmierć około 14 700 osób z obozów i 11 000 aresztowanych z więzień. Rozpatrzeniem spraw miała zająć się trójka NKWD w składzie: Wsiewołod Mierkułow, Bogdan Kabułow i Leonid Basztakow (informacja na podstawie informacji z Zarządu ds. Jeńców Wojennych oraz akt NKWD Ukraińskiej i Białoruskiej SRR).
Dokument został zatwierdzony przez członków Politbiura KC WKP(b): Józefa Stalina, Klimienta Woroszyłowa, Wiaczesława Mołotowa i Anastasa Mikojana (z zamaszystymi podpisami na pierwszej stronie), a także Michaiła Kalinina i Łazara Kaganowicza (notatki “za” na marginesie). Podpis Berii widnieje na końcu jako ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR.
Ta decyzja doprowadziła do masowych egzekucji wiosną 1940 roku, w tym w lesie katyńskim, gdzie zamordowano tysiące polskich oficerów.
Do dziś data 5 marca 1940 r. pozostaje symbolem sowieckiego bestialstwa i bezprawia – świadomym, zaplanowanym ludobójstwem na polskiej elicie narodowej. To data hańby, którą świat powinien pamiętać.
